Dar, który zobowiązuje

Muzeum Marii Konopnickiej w Żarnowcu przechodzi ważną modernizację. Dzięki Funduszom Europejskim odnawiany jest zabytkowy dworek i park, powstaje nowy budynek wystawowo-administracyjny, a oferta instytucji stanie się nowocześniejsza i bardziej dostępna.

Są miejsca, które od początku niosą ze sobą szczególne zobowiązanie. Należy do nich Żarnowiec z XVIII-wiecznym dworkiem, który Maria Konopnicka otrzymała w 1903 r. jako dar od narodu polskiego z okazji 25-lecia pracy literackiej. Pisarka mieszkała tu do 1910 r. głównie wiosną i latem: odpoczywała, pracowała i przyjmowała gości.

Dzięki temu Żarnowiec stał się jednym z najważniejszych miejsc związanych z jej życiem i twórczością – symbolem pamięci o autorce „Roty”, „Naszej szkapy”, „Mendla Gdańskiego” czy baśni „O krasnoludkach i o sierotce Marysi”. To także jedno z dwóch tak wyjątkowych obiektów w Polsce, obok Oblęgorka podarowanego Henrykowi Sienkiewiczowi, które są wyrazem wdzięczności narodu wobec pisarzy.

Dziś Muzeum Marii Konopnickiej w Żarnowcu jest największą instytucją muzealną o charakterze biograficzno-literackim w Polsce. Posiada też najwięcej zgromadzonych zbiorów i pamiątek po poetce. W jego kolekcjach znajdują się unikatowe obiekty artystyczne, literackie i historyczne związane z Konopnicką, jej rodziną oraz polską sztuką i literaturą przełomu XIX i XX w.

Nowe potrzeby wyjątkowego miejsca

Projekt „Restauracja i poprawa infrastruktury Muzeum Marii Konopnickiej w Żarnowcu” odpowiada na bardzo konkretne potrzeby. Chodzi o to, aby lepiej chronić dziedzictwo, poprawić warunki zwiedzania i stworzyć przestrzeń do prowadzenia nowoczesnej działalności edukacyjnej, kulturalnej i naukowej.

– To jest duże i wymagające przedsięwzięcie – podkreśla Paweł Bukowski, dyrektor muzeum. – Potrzebnych było wiele uzgodnień, a sam teren nie jest łatwy, bo działka, na której będzie stał nowy budynek, ma znaczne przewyższenia. Dziś możemy powiedzieć, że jesteśmy na prostej. Aktualnie trwa budowa nowego budynku, a na wiosnę 2027 r. pozostaną prace nad wyposażeniem jego wnętrz. Park, alejki i ścieżka przyrodniczo-edukacyjna są gotowe, bezpieczne, oświetlone i monitorowane. Odrestaurowany został także zabytkowy drzewostan parkowy. Zakończenie projektu planujemy na przyszły rok, kiedy Muzeum będzie obchodzić 70-lecie powołania.

Park zyskał również bardziej baśniowy charakter. Przy grocie krasnoludków pojawią się polichromowane rzeźby postaci krasnoludków i sierotki Marysi, wzorowane na ilustracjach Jana Marcina Szancera do baśni „O krasnoludkach i o sierotce Marysi”. To rozwiązanie ważne szczególnie dla najmłodszych odbiorców, bo pozwala wejść w świat Konopnickiej nie tylko przez daty i dokumenty, ale także przez wyobraźnię.

Budynek dla zbiorów, gości i edukacji

Największą częścią projektu jest budowa i wyposażenie nowego obiektu wystawowo-administracyjnego. To budynek wolnostojący, podpiwniczony, trzykondygnacyjny, z poddaszem użytkowym. Jego powierzchnia wyniesie około 1150 m².

Nowa przestrzeń pomieści sale ekspozycyjne, magazyny zbiorów, wielofunkcyjną salę konferencyjno-widowiskową, pracownie działów merytorycznych, pomieszczenia biurowo-administracyjne, część restauracyjno-hotelową, sklepik muzealny, pomieszczenie ochrony. Zaplanowano też zakup wyposażenia do ochrony i prezentacji zbiorów oraz sprzętu do działalności kulturalno-edukacyjnej, w tym multimedialnego i nagłośnieniowego.

To ważna zmiana, bo współczesne Muzeum nie może ograniczać się wyłącznie do udostępniania ekspozycji. Musi być miejscem spotkań, warsztatów, konkursów, lekcji muzealnych, konferencji, koncertów, spektakli i wydarzeń cyklicznych, takich jak Noc Muzeów czy Narodowe Czytanie. Tak właśnie działa Żarnowiec – jako miejsce pamięci, ale też żywe centrum kultury.

Dostępność i bezpieczeństwo

Muzeum będzie lepiej dostosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnościami, a nowe systemy bezpieczeństwa pomogą skuteczniej chronić zabytkową infrastrukturę i zbiory. W budynkach Dworku i Lamusa zamontowano monitoring ekspozycji oraz instalację klimatyzacyjną i przeprowadzono modernizację kotłowni. Nowy obiekt zostanie wyposażony w odnawialne źródła energii: pompę ciepła i instalację fotowoltaiczną.

Andrzej Szoszkiewicz

Projekt: Restauracja i poprawa infrastruktury Muzeum Marii Konopnickiej w Żarnowcu
Fundusze Europejskie dla Podkarpacia 2021-2027
Całkowita wartość projektu: ok. 18 mln zł
Dofinansowanie z Funduszy Europejskich: 12 200 050 zł