Magazyn informacyjny
o Funduszach Europejskich dla Podkarpacia

Dwór w skansenie

6 lipca 2020 Dobre praktyki

Dwór z Brzezin w Parku Etnograficznym Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej

Piękny, drewniany dwór z Brzezin jest doskonałym przykładem typowego, polskiego dworu barokowego, w jakim mieszkała średniozamożna szlachta. Po kunsztownej renowacji stał się jednym z najcenniejszych obiektów w Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej.  

Dwór z Brzezin (w powiecie ropczycko-sędziszowskim) jest jednym z elementów tworzonego przez kolbuszowski skansen założenia dworskiego. – Będzie to zespół obiektów dawnej architektury występujących w przestrzeni folwarku szlacheckiego – mówi dumny z nowego nabytku Jacek Bardan, dyrektor skansenu. Obok budynku dworu w skład założenia wchodzi spichlerz dworski z Bidzin z 1784 r., który jest najstarszym zabytkiem w skansenie.

Dwór wybudowano w 1753 r. dla rodziny Morskich, skoligaconej z największymi rodami Rzeczypospolitej. Od początku XIX w. Brzeziny były główną siedzibą rodu, a dwór stał się centrum życia towarzyskiego i kulturalnego. Lata spokoju przerwała rzeź galicyjska w 1846 r. i tragiczna śmierć Stanisława Morskiego. Jak pisze dr Izabela Wodzińska, autorka opracowania poświęconego historii dworu i okolicznych wsi, chłopi ze Smarzowej napadli na dwór i przybili właściciela do drzwi (ukrzyżowali). Potem ciało wywlekli poza wieś i porzucili. – Legenda głosi, że plama krwi po jego śmierci nie chciała zniknąć – dodaje dyrektor. Inna z historii opowiada o córce Leopoldyny Morskiej. Podczas wielkiej powodzi, która nawiedziła Brzeziny w 1852 r., woda poniosła dwie młode dziewczyny. Jedną z nich miała być córka dziedzica Morskiego. Ponoć od tej pory nad rzeką zaczęły się pojawiać dziwne ogniki i widziadła, które swym głosem mamiły podróżnych. W końcu mieszkańcy postawili w tym miejscu kapliczkę Matki Bożej z Dzieciątkiem.

Tyle przekazy – natomiast fakty są takie, że dwór sprzedany został w 1870 r. rodzinie Opałeckich, potem w 1882 r. Stojowskich, a następnie bogatemu ziemianinowi Edwardowi Achtowi. Po jego śmierci mieszkał w nim jego zięć Medard Szayna, powstaniec styczniowy, założyciel kółka rolnego i działacz społeczny. Potem budynek trafił do żydowskiej rodziny Becków, a w 1904 r. do zamożnych chłopów Gąsiorów. W ich rękach pozostawał do 2013 r., kiedy przekazany został do skansenu. – Na szczęście, ponieważ jest to unikatowy obiekt, jeden z zaledwie kilku zachowanych w Polsce południowo-wschodniej drewnianych dworów ziemiańskich – podkreśla dyrektor.

widok z zewnątrz na budynek drewnianego, białego dworu z Brzezin. Fot. archiwum muzeum

Biały dwór z podcieniami

Na przestrzeni wieków jego kształt architektoniczny ulegał przeobrażeniom. – Zbyt mało jest danych, by odtworzyć wygląd osiemnastowieczny, wobec tego prezentujemy ten z lat 30. XX w. – mówi dyrektor Bardan. Wiadomo, że wcześniej były alkierze, rozebrane na pewnym etapie, a pozostałością tej przebudowy są subtelnie zdobione podcienia. W miejscach zastrzałów zastosowano ażurową dekorację roślinną. W latach 30. XX w. dostawiono oszkloną werandę z dekoracyjną, ceramiczną posadzką. We wszystkich pomieszczeniach zachowały się belkowane sufity i taflowe parkiety, zrekonstruowane na wzór tych z dworów z Tarnowca i Niwisk. Zachował się też oryginalny układ pomieszczeń, w którym widoczny jest podział na część użytkową z przestronną sienią, kuchnią i spiżarnią oraz reprezentacyjną z salonem i jadalnią. Gabinet, w którym pracował dziedzic, to pokój narożny. Okna są umieszczone na obu ścianach w taki sposób, by właściciel majątku mógł dokładnie widzieć, co dzieje się w całej okolicy.

Reprezentacyjny salon z drewnianym, belkowanym sufitem, taflowym parkietem, na którym leży bordowy dywan. w lewym rogu pokoju biały kaflowy piec. Wnętrze oświetla żyrandol

Dwór, którego rekonstrukcja zakończyła się z początkiem 2020 r., jest na razie urządzany. W jednym z wnętrz zamontowano przeniesione z innego dworu empirowe drzwi o rzeźbionych płycinach oraz piec z ciemnozielonych kafli. Piece kaflowe w dworze są nowe, finezyjnie wykonane na wzór egzemplarzy z końca XIX w. – Jako wnętrza zostaną zrekonstruowane dwa pomieszczenia – sień i gabinet. Ten ostatni będzie wyposażony m.in. w kolekcję słynnych mebli kolbuszowskich – mówi Jacek Bardan. I dodaje, że Muzeum posiada ich kilka, a w sumie zachowało się mniej niż trzysta.

Jedno z pomieszczeń, w którym w prawym rogu ustawiono piec z ciemnozielonych kafli. obok pieca stoi zabytkowy drewniany zegar. pośrodku otwarte drzwi do sąsiedniego pomieszczenia

Znowu zabrzmi muzyka

Dwór z Brzezin stanie się nie tylko kolejną atrakcją turystyczną, ale też poszerzy ofertę edukacyjną Muzeum. Oprócz pełnienia funkcji muzealnej i wystawienniczej, będą się w nim odbywały wydarzenia artystyczne, koncerty, spotkania, warsztaty i lekcje muzealne.

Restauracja była możliwa dzięki dotacji z działania 4.4 Kultura Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podkarpackiego na lata 2014-2020. W ramach projektu urządzone zostanie także otoczenie dworu: ogrodzenie, podjazd i kwatery ogrodowe. Wartość projektu to ponad 3,2 mln zł, z czego dofinansowanie wynosi przeszło 2,1 mln zł.

Posłuchaj audycji radiowej z cyklu Podkarpackie skarby RPO.

Barbara Kozłowska

Sprawdź co w najnowszym wydaniu

Pobierz wersję PDF

Dobry początek to połowa sukcesu

Na jakim etapie jesteśmy po 500 dniach realizacji programu? O tym mówi Wojciech Magnowski, dyrektor Zarządzania RPO w Urzędzie Marszałkowskim.

czytaj więcej

Zawsze gotowi

Bieszczadzkie Wodne Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe oraz Ochotnicza Straż Pożarna w Raniżowie za unijne pieniądze wzbogaci swoje wyposażenie.

czytaj więcej

Koleją do gwiazd

Stacja kolejowa Basznia? A może wieża ciśnień w Tymcach? Sprawdź, co warto zobaczyć podczas wakacji!

czytaj więcej

Wybierz kolej

W styczniu 2021 r. Podkarpackie dołączyło do grona polskich regionów, po których można podróżować koleją aglomeracyjną.

czytaj więcej

Piękny Wschód

Sprawdź, e co możesz zainwestować z programu dostępnego dla województw Polski Wschodniej.

czytaj więcej

Innowatorzy na start!

Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej finansują kolejną edycję programu „Platformy startowe dla nowych pomysłów”.

czytaj więcej

Niezwykły koncert

Ten koncert był jednym z wielu wydarzeń organizowanych w regionie z okazji 20-lecia członkostwa Polski w Unii Europejskiej.

czytaj więcej

Turystyka na Roztoczu

Umowa partnerstwa podpisana przez trzy samorządy sprawi, że nowe atrakcje turystyczne przyciągną turystów i stworzą miejsca pracy.

czytaj więcej

Na ratunek

Gdy w Bieszczadach wybuchł pożar, w walkę z żywiołem zaangażowały się Straż Pożarna, Straż Graniczna i Grupa Bieszczadzkiej GOPR.

czytaj więcej
Skip to content