Europejskie pieniądze na rozwój biznesu

Rozmowa z Agnieszką Czuchra, dyrektor Departamentu Wspierania Przedsiębiorczości Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podkarpackiego.

Podkarpacie od lat zmaga się z nierównomiernym rozwojem gospodarczym. W poprzednich konkursach to przedsiębiorcy z Rzeszowa, Mielca, Krosna i Stalowej Woli najczęściej sięgali po dotacje, podczas gdy zainteresowanie w regionie bieszczadzkim było znacznie mniejsze. Teraz województwo postawiło na dedykowane wsparcie dla słabiej rozwiniętych obszarów. Czy to się sprawdza?

Tak, jednym z kluczowych celów nowego programu jest wyrównywanie szans i wsparcie dla przedsiębiorców z obszarów przygranicznych. Zauważyliśmy, że w poprzedniej perspektywie finansowej przedsiębiorcy z Bieszczad czy Roztocza rzadziej aplikowali o dotacje: w latach 2014-2020 na ok. 700 przyznanych dotacji, tylko niespełna 50 trafiło do firm z tych terenów. Chcieliśmy to zmienić, dlatego w ramach Funduszy Europejskich dla Podkarpacia 2021-2027 uruchomiliśmy dedykowane wsparcie dla firm z 43 gmin z przygranicznego obszaru funkcjonalnego na zewnętrznej granicy UE. To nasza autorska polityka spójności. Wynika z przekonania, że wyrównywanie poziomu rozwoju w regionach nie może się odbywać centralnie. Z perspektywy województwa widać te problemy dużo lepiej.

Przyznanie tych dotacji było poprzedzone negocjacjami z Komisją Europejską. Jak udało się przekonać unijnych partnerów do tak ukierunkowanego wsparcia?

To niewątpliwie duży sukces dla regionu. Komisja Europejska nie zawsze zgadza się na tego typu interwencje skierowane tylko do określonych obszarów. Jednak udało się udowodnić, że Bieszczady i inne przygraniczne gminy potrzebują dodatkowego impulsu rozwojowego. Wskazaliśmy, że bez tego wsparcia różnice w rozwoju między zachodnią i centralną a południowo-wschodnią częścią województwa będą się pogłębiać. Dzięki skutecznym negocjacjom uzyskaliśmy zgodę na przeznaczenie znaczącej części alokacji właśnie dla przedsiębiorców z terenów przygranicznych.

Na jakie działania przedsiębiorcy mogą przeznaczyć pieniądze?

Dotacje wspierają rozwój mikro-, małych i średnich firm poprzez inwestycje w rozbudowę zakładów, dywersyfikację produktów i usług oraz wprowadzenie nowych metod produkcji. Pieniądze można przeznaczyć na roboty budowlane, zakup środków trwałych czy nabycie wartości niematerialnych i prawnych, nabycie usług doradczych, podniesienie kompetencji kadr w przedsiębiorstwie. Naszym głównym celem jest pobudzenie inwestycji, a przez to zwiększenie konkurencyjności tych przedsiębiorstw na rynku regionalnym, krajowym i międzynarodowym.

Jakie było zainteresowanie pierwszym konkursem? Czy liczba wniosków spełniła Państwa oczekiwania?

Pierwszy konkurs został ogłoszony w kwietniu 2023 r. i cieszył się dużym zainteresowaniem. Wpłynęło ponad 200 wniosków, z czego ponad 50 zostało wybranych do dofinansowania, a umowy już podpisano. W sumie na ten nabór przeznaczyliśmy 60 mln zł, czyli połowę pieniędzy zaplanowanych na wsparcie przedsiębiorców z przygranicznych gmin.

Drugi konkurs także wzbudził duże zainteresowanie. Na jakim etapie jest obecnie?

Tak, nabór wniosków zakończył się we wrześniu 2024 r. Przedsiębiorcy złożyli 210 wniosków na łączną kwotę blisko 260 mln zł. Po ocenie formalnej do kolejnego etapu zakwalifikowało się 130 wniosków. Na ten konkurs przeznaczyliśmy prawie 51 mln zł. Jeśli wszystko pójdzie zgodnie z planem, kolejne dotacje powinny trafić do firm w nadchodzących miesiącach.

Spora część dotacji trafia do branży turystycznej, kluczowej dla rozwoju obszarów przygranicznych, zwłaszcza Bieszczad.

Turystyka jest jedną z najważniejszych gałęzi gospodarki w Bieszczadach i na całym przygranicznym obszarze Podkarpacia. Niestety, w ostatnich latach sektor ten musiał mierzyć się z wyjątkowo trudnymi wyzwaniami. Najpierw pandemia COVID-19 doprowadziła do znacznego ograniczenia ruchu turystycznego, a następnie wybuch wojny w Ukrainie wpłynął negatywnie na postrzeganie tych terenów jako kierunku podróży. Wielu przedsiębiorców musiało zmierzyć się ze spadkiem liczby turystów i stratami finansowymi. Dzięki wsparciu z Unii Europejskiej firmy z branży turystycznej mają szansę na inwestycje w infrastrukturę, unowocześnienie oferty i dostosowanie się do nowych realiów rynkowych. To istotna pomoc, która może przyczynić się do odbudowy i dalszego rozwoju turystyki w tej części województwa.

Czy nie obawia się Pani, że wyzwania związane z ochroną przyrody i ograniczoną dostępnością terenów inwestycyjnych mogą hamować rozwój przedsiębiorczości w Bieszczadach? A może przeciwnie – widać już przykłady odważnych wizjonerów, którzy z sukcesem realizują ambitne projekty?

Zdecydowanie widać pozytywne zmiany! W Bieszczadach nie brakuje przedsiębiorców i samorządów, które nie boją się ambitnych inwestycji. Dobrym przykładem jest ośrodek narciarski BIESZCZAD.ski w Wańkowej, który powstał z inicjatywy Gminy Olszanica i został dofinansowany z UE. Ta inwestycja już pobudziła lokalną przedsiębiorczość – obok powstały nowe miejsca noclegowe, a dawny budynek szkolny został przekształcony w nowoczesny hotel. Ośrodek zdobył uznanie – wygrał konkurs „Podkarpackie. Mistrzowskie zmiany” na najlepszy projekt finansowany z naszego programu regionalnego.

Dotacje dla firm z przygranicznych obszarów to jedno, ale Fundusze Europejskie oferują także wsparcie na inne cele, takie jak działalność badawczo-rozwojowa, wdrażanie innowacji czy internacjonalizacja MŚP. Jakie możliwości mają przedsiębiorcy w tym zakresie?

Od lat stawiamy na innowacje i rozwój nowych technologii, dlatego duży nacisk kładziemy na wsparcie działalności badawczo-rozwojowej firm. W ramach działania
1.1 Badania i rozwój przedsiębiorcy mogą pozyskać pieniądze na realizację projektów B+R, które prowadzą do powstawania nowych produktów i usług. Przykładem jest konkurs z 2023 r., w którym na 59 złożonych wniosków dofinansowanie uzyskało 13 projektów. Oznacza to, że konkurencja była bardzo duża. W kolejnym naborze, który ogłosiliśmy w 2024 r., do rozdysponowania jest prawie 87 mln zł, a przedsiębiorcy złożyli 52 wnioski na łączną kwotę ponad 218 mln zł. To pokazuje, jak duże jest zapotrzebowanie na wsparcie innowacji w regionie.

Jednak same badania to dopiero początek. Czy firmy mogą liczyć na wsparcie w ich wdrożeniu?

Tak, i to jest bardzo ważny element systemu wsparcia. Oprócz finansowania działalności badawczo-rozwojowej oferujemy dotacje na wdrożenia innowacji i komercjalizację wyników badań. W ramach działania 1.3 Wsparcie MŚP – Wdrożenia prac B+R dofinansowanie mogą uzyskać firmy, które chcą wprowadzać na rynek nowe technologie i produkty. W pierwszym naborze, który odbył się we wrześniu 2023 r., liczba zgłoszeń była niska – złożono jedynie 12 wniosków, a wsparcie otrzymały tylko 2 projekty. Widać jednak, że przedsiębiorcy zaczęli dostrzegać potencjał tego programu, ponieważ w lutym 2024 r. zainteresowanie wzrosło – wpłynęło 29 wniosków, a dofinansowanie uzyskało już 15 projektów. To wyraźny sygnał, że podkarpackie firmy coraz chętniej wdrażają innowacyjne rozwiązania.

A co z firmami, które chcą rozwijać działalność na rynkach zagranicznych?

Pomagamy przedsiębiorcom w wejściu na rynki międzynarodowe, m.in. poprzez dotacje na udział w targach, misjach gospodarczych czy dostosowanie produktów do wymogów zagranicznych odbiorców. W styczniu 2024 r. ogłosiliśmy nabór na internacjonalizację MŚP – w ramach konkursu złożono 12 wniosków, a 3 projekty uzyskały dofinansowanie. W kolejnym naborze, w lipcu 2024 r., udało się zwiększyć skuteczność – złożono 10 wniosków, z czego wsparcie otrzymało 5 firm. To pokazuje, że przedsiębiorcy coraz śmielej myślą o ekspansji zagranicznej. Już teraz planujemy kolejny nabór, który odbędzie się w 2025 r.

Oprócz dotacji coraz większą rolę w finansowaniu przedsiębiorczości odgrywają instrumenty zwrotne. Jakie możliwości w tym zakresie oferują Fundusze Europejskie dla Podkarpacia?

Zgadza się. W tej perspektywie finansowej wprowadziliśmy na dużą skalę preferencyjne pożyczki, zgodnie z zaleceniami Komisji Europejskiej. To istotna zmiana, bo choć w innych województwach instrumenty finansowe funkcjonują od dłuższego czasu, my dopiero teraz wdrażamy je w większym zakresie. Na ten cel przeznaczyliśmy prawie 800 mln zł, co sprawia, że jest to jeden z kluczowych filarów wsparcia dla przedsiębiorców.

Możemy mówić o pierwszych efektach?

Jesteśmy na początku drogi, ale już teraz widzimy duże zainteresowanie tym instrumentem. Pożyczki są udzielane przez sprawdzonych pośredników finansowych, takich jak Polska Fundacja Przedsiębiorczości, Rzeszowska Agencja Rozwoju Regionalnego czy Agencja Rozwoju Regionalnego MARR w Mielcu. Dzięki ich doświadczeniu pieniądze trafiają do firm, które realnie ich potrzebują i mają konkretne plany inwestycyjne. Szacujemy, że dzięki temu instrumentowi ok. 400 przedsiębiorstw otrzyma wsparcie finansowe.

Często mówi się, że instrumenty zwrotne mają jedną kluczową przewagę nad dotacjami – pieniądze cały czas „pracują” w regionie. Czy rzeczywiście tak jest?

Tak, to duża zaleta preferencyjnych pożyczek. W przeciwieństwie do dotacji, które są jednorazowym wsparciem, spłacone pożyczki wracają do systemu i mogą być ponownie wykorzystywane przez kolejne firmy. Dzięki temu pieniądze cały czas krążą w regionalnej gospodarce i mogą wspierać kolejne innowacyjne przedsięwzięcia.

Jakie są dalsze plany związane z instrumentami finansowymi?

Będziemy rozwijać ten segment wsparcia i dostosowywać go do potrzeb przedsiębiorców. Już teraz możliwe jest finansowanie inwestycji związanych ze zrównoważonym rozwojem i transformacją energetyczną.

Rozmawiał
Andrzej Szoszkiewicz