LGD bliżej ludzi

Warsztaty, wyjazdy edukacyjne, półkolonie, ochrona dziedzictwa kulturowego czy wsparcie przedsiębiorczości na wsi to tylko część działań Lokalnych Grup Działania (LGD). Ich siłą jest znajomość miejscowych potrzeb, bliski kontakt z mieszkańcami i skuteczne integrowanie społeczności wokół wspólnych inicjatyw.

Lokalna energia

LGD to partnerstwa mieszkańców, organizacji pozarządowych, samorządów i przedsiębiorców, które wspierają rozwój obszarów wiejskich. Ich siłą jest oddolny charakter – decyzje o rozwoju zapadają blisko mieszkańców i ich potrzeb.

Pierwsze LGD powstały na Podkarpaciu w latach 2004–2005, a dziś w regionie działa ich 26. Zajmują się nie tylko inwestycjami, ale także aktywizacją mieszkańców, wspieraniem przedsiębiorczości, edukacji, usług społecznych oraz ochroną lokalnego dziedzictwa.

– LGD różnią się tym od innych stowarzyszeń, że nadzór nad nimi sprawuje marszałek województwa, a nad zwykłymi stowarzyszeniami starosta powiatowy – tłumaczy Marek Bednarz, kierownik Oddziału Nadzoru i Kontroli nad LGD w Urzędzie Marszałkowskim. Jak dodaje: – To ważne, ponieważ dzięki temu LGD mają fundusze na bieżące funkcjonowanie, w tym na etaty, sprzęt, aktywizację, szkolenia i utrzymanie biur.

Od strategii do projektów

Podstawą działania każdej LGD jest Lokalna Strategia Rozwoju (LSR). To dokument, w którym ujęto potrzeby danego obszaru i kierunki wsparcia. Strefa funkcjonowania strategii musi być spójna i liczyć nie mniej niż 30 tys. mieszkańców. Zwykle obejmuje obszar kilku gmin. Pomoc trafia do mieszkańców wsi i małych miejscowości, z wyłączeniem miast powyżej 20 tys. mieszkańców.

Schemat działania jest prosty: LGD diagnozuje potrzeby mieszkańców i zapisuje je w strategii. Lokalne Grupy działania składają wnioski, a po ich pozytywnej ocenie ogłaszają w porozumieniu z Zarządem Województwa nabory na grantobiorców, w których mogą startować organizacje pozarządowe, jednostki sektora finansów publicznych, szkoły oraz przedsiębiorcy. Nabory realizowane są w ramach funduszy unijnych przeznaczonych na wdrażanie LSR. – Oczywiście dziś wielkość LGD i zakres ich działania są bardzo różne, nie wszystkie rozwijają się w jednakowym tempie – przyznaje Marek Bednarz.

Do tej pory wsparcie było związane głównie z rozwojem obszarów wiejskich, przedsiębiorczością, infrastrukturą i dziedzictwem lokalnym. Nowe możliwości daje LGD Europejski Fundusz Społeczny Plus (EFS+). To pieniądze, które pomagają w rozwiązywaniu konkretnych problemów mieszkańców terenów wiejskich. Chodzi o edukację, usługi społeczne, rozwój kompetencji i wsparcie osób, które szczególnie tego potrzebują. – LGD mają za sobą dwie perspektywy finansowe UE, a więc sporo doświadczenia. Zarząd Województwa uznał, że są organizacje na tyle dojrzałe, doświadczone i zaprawione w boju w realizacji swoich LSR, że będą w stanie podołać nowym wyzwaniom– tłumaczy Marek Bednarz.

Bliżej ludzkich problemów

Rozszerzenie finansowania o EFS+ jest dużą zmianą dla LGD i szansą dla mieszkańców terenów wiejskich. – Pieniądze z EFS zawsze służyły inwestowaniu w człowieka. Wspierają edukację, usługi społeczne oraz integrację społeczną – tłumaczy Marta Ruszel, z Departamentu Programów Rozwoju Obszarów Wiejskich Urzędu Marszałkowskiego. W poprzedniej perspektywie finansowej tylko dwa województwa testowały wykorzystanie EFS przez LGD. Teraz jest ich już dziesięć, w tym podkarpackie.

Mieszkańcy w centrum uwagi

Fundusze z EFS+ wspierają mieszkańców na różnych etapach życia – od dzieci i młodzieży po osoby dorosłe i seniorów. Dzięki nim możliwe jest finansowanie zajęć zwiększających kompetencje i kwalifikacje uczniów poza systemem edukacji formalnej. To zarówno wsparcie dla młodych talentów, jak i pomoc dla tych, którzy mają trudności w nauce. Środki trafiają także na inicjatywy rozwijające aktywność społeczną, wolontariat czy edukację ekologiczną.

Pomoc otrzymują również szkoły. Na podstawie zdiagnozowanych potrzeb uczniów, nauczycieli i pracowników placówek realizowane są działania, których celem jest podnoszenie jakości kształcenia. Szczególny nacisk kładzie się na rozwój kompetencji kluczowych oraz kwalifikacji, które zwiększają szanse młodych ludzi na rynku pracy.

Kolejnym obszarem jest wsparcie rozwoju umiejętności podstawowych wśród osób dorosłych. Dzięki środkom EFS+ oferowanym przez LGD mogą podnosić podstawowe kompetencje potrzebne w pracy i codziennym życiu.

Pula środków przeznaczonych na lata 2021-2027 dla 26 LGD w naszym regionie to prawie 59 mln euro z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz 30 mln euro z EFS+.

Ważną częścią pomocy są też usługi społeczne: opiekuńcze i sąsiedzkie, świadczone w miejscu zamieszkania. Z EFS+ można także tworzyć wypożyczalnie sprzętu dla osób z niepełnosprawnościami, organizować świetlice, zajęcia środowiskowe i działania integracyjne dla dzieci i młodzieży zagrożonych wykluczeniem.

– Wszystkie projekty są ważne, ale moim zdaniem ogromny potencjał ma pomoc sąsiedzka. Niezwykle istotne jest to, że opiekunowie wspierają osoby starsze, chore i z niepełnosprawnościami w ich miejscu zamieszkania. Dzięki temu, mimo trudności w wykonywaniu codziennych czynności, mogą one nadal funkcjonować w swoim środowisku i zachować większą samodzielność – podkreśla Marta Ruszel. Jak dodaje: – Pieniądze z EFS zawsze były kierowane do człowieka, to realna pomoc dla społeczeństwa.

Obecnie LGD aktualizują swoje strategie, bo po wybuchu wojny w Ukrainie pojawiły się nowe potrzeby związane z bezpieczeństwem i obroną cywilną. Część środków z EFS jest przesuwana na takie działania. Nadal podstawą jest słuchanie mieszkańców, rozpoznawanie i zaspokajanie lokalnych potrzeb w miejscu, w którym żyją.

Barbara Kozłowska