Magazyn informacyjny
o Funduszach Europejskich dla Podkarpacia

Myślimy o przyszłości

7 grudnia 2022 Rozmowa

Finał negocjacji FEP 2021-2027 w dniach 10-11 października w Brukseli. Od lewej: Alisa Pogrebna – stażystka z Ukrainy w KE, Eliza Przetak – Opiekun Regionu w Dyrekcji Generalnej ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Włączenia Społecznego (DG EMPL), Małgorzata Mika – zastępca dyrektora Departamentu Europejskiego Funduszu Społecznego w Ministerstwie Funduszy i Polityki Regionalnej (MFiPR), Cinzia Masina – zastępca kierownika Działu (EMPL.B.5) w Dyrekcji Generalnej ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Włączenia Społecznego (DG EMPL), Norbert Tomkiewicz – kierownik Oddziału programowania w zakresie Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (UMWP), Władysław Ortyl – Marszałek Województwa Podkarpackiego, Eulalia Chrzanowska – kierownik Oddziału programowania w zakresie Europejskiego Funduszu Społecznego (UMWP), Agnieszka Czuchra – dyrektor Departamentu Wspierania Przedsiębiorczości (UMWP), prof. Jacek Szlachta – ekspert zewnętrzny, Wojciech Magnowski – dyrektor Departamentu Zarządzania Regionalnym Programem Operacyjnym (UMWP), Krzysztof Piela – zastępca dyrektora Departamentu Wdrażania Projektów Infrastrukturalnych RPO (UMWP), Tomasz Zieliński – zastępca dyrektora Departamentu Zarządzania RPO (UMWP).

Polityka spójności odgrywa ważną rolę w budowaniu europejskiej tożsamości i jest najbardziej namacalnym wyrazem europejskiej solidarności – mówi Angela Martinez Sarasola, dyrektor Wydziału do spraw Polski w Dyrekcji Generalnej ds. Polityki Regionalnej i Miejskiej Komisji Europejskiej.

Jak ocenia Pani wykorzystanie Funduszy Europejskich na Podkarpaciu w latach 2014-2020?

Od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej w 2004 r. Podkarpacie przeszło ogromną metamorfozę. Widać to w dynamicznym rozwoju województwa, które przyciąga przedsiębiorców i turystów. Pozytywny efekt europejskiej polityki spójności dostrzegalny jest również w tworzeniu nowych miejsc pracy. Według danych na 2020 r. liczbę miejsc pracy, utworzonych dzięki realizacji inwestycji współfinansowanych z budżetu UE, szacuje się na ponad 32 tys. Wpływ funduszy jest także widoczny w zmniejszaniu stopy bezrobocia dla osób w wieku 15+. W 2004 r. wynosiła ona dla Podkarpacia 15,1%, a w 2020 r. – 4,3%. Inwestycje w ramach polityki spójności stały się nie tylko siłą napędową transformacji gospodarczej, ale przede wszystkim przyczyniły się do polepszenia codziennego życia mieszkańców.

W jakich obszarach wyróżnił się region na tle innych polskich województw?

Podkarpackie, korzystając ze wsparcia Funduszy Europejskich, aktywnie wspiera innowacyjne projekty biznesowe, naukowo-badawcze oraz współpracę pomiędzy nauką i biznesem. Ma to odzwierciedlenie chociażby w utworzeniu Uniwersyteckiego Centrum Transferu Technologii. Region wyróżnia się też prężnie działającą Doliną Lotniczą i związaną z nią silną bazą uniwersytecką. Powiązane jest to oczywiście z jedną z inteligentnych specjalizacji województwa, jaką jest lotnictwo i kosmonautyka.

Czy spodziewa się Pani trudności z zamknięciem mijającej perspektywy w województwie podkarpackim?

Nie spodziewamy się trudności z rozliczeniem salda końcowego. Wdrażanie przebiega sprawnie i prawie 87% środków unijnych zostało już rozliczonych – pod tym względem Podkarpackie plasuje się w czołówce polskich regionów. Instytucja Zarządzająca w partnerstwie z Komisją Europejską na bieżąco reaguje na pojawiające się trudności, których w ostatnim czasie nie brakowało. Pomyślna realizacja programu jest przede wszystkim zasługą podkarpackich beneficjentów, którzy pokazali gotowość do przygotowania i realizacji cennych, a nierzadko trudnych projektów.

W perspektywie 2021-2027 znaczna część pieniędzy ma być przeznaczona na projekty wpisujące się w europejską strategię Zielonego Ładu oraz cyfryzację. Jak to się przekłada na programy regionalne? Jak to wygląda w odniesieniu do programu Fundusze Europejskie dla Podkarpacia 2021-2027?

Myśląc o przyszłości, trzeba wziąć pod uwagę, że oczywiste i „proste” projekty infrastrukturalne na Podkarpaciu już się kończą. Sieć dróg jest niemalże domknięta, infrastruktura wodno-ściekowa dostosowana do standardów unijnych, a podstawowe projekty edukacyjne, zdrowotne, rewitalizacyjne i kulturalne w większości są zakończone. Dlatego liczymy na nieszablonowe pomysły przyszłych beneficjentów. W końcu naszym wspólnym zadaniem jest realizacja ambitniejszych celów, związanych z transformacją ekologiczną i cyfrową oraz budowaniem odporności. Dlatego Podkarpacie na cele klimatyczne przeznaczy 27% programu, czyli ponad 600 mln euro. Z kolei na działania związane z cyfryzacją administracji i rozwojem umiejętności cyfrowych przypadnie ponad 66 mln euro.

Podkarpacie cały czas goni bogatsze regiony europejskie. Czy duża koncentracja na zielonych inwestycjach nie sprawi, że dynamika rozwoju osłabnie? Czy w innych regionach naszego kontynentu Europejski Zielony Ład postrzegany jest jako szansa czy zagrożenie?

Europejski Zielony Ład jest postrzegany zdecydowanie jako szansa, a nawet jako jedyna droga, którą możemy dzisiaj podążać. Zmiana klimatu i degradacja środowiska naturalnego stanowią egzystencjalne zagrożenie dla Europy i świata. Ostatnie wydarzenia związane z wojną na Ukrainie nie pozostawiają wątpliwości, że musimy znacznie przyspieszyć przejście do zasobooszczędnej gospodarki, gdzie efektywność energetyczna i sektor energii, bazujące w dużej mierze na źródłach odnawialnych, są absolutnym priorytetem. Technologie niskoemisyjne, a także zrównoważone produkty i usługi mają ogromny potencjał. Gospodarka o obiegu zamkniętym, czyli dążenie do ponownego wykorzystania wytwarzanych produktów, daje duże możliwości, jeśli chodzi o rozwój działalności gospodarczej i powstawanie miejsc pracy. Oczywiście transformacja nie dokonuje się z dnia na dzień i zmiana schematu działania może na początku sprawiać trudności. Dlatego angażujemy środki europejskie, by wspomogły ten proces. Zielony Ład to kluczowy element europejskiego budżetu. Przyszłe inwestycje w ramach polityki spójności będą miały na celu „uodpornienie” naszego społeczeństwa i naszej planety dzięki m.in. inwestycjom w energię ze źródeł odnawialnych, wspieranie produkcji czystych samochodów, zwiększenie efektywności energetycznej naszych domów i gospodarkę o obiegu zamkniętym.

Czy kryzys migracyjny związany z wybuchem wojny na Ukrainie zmienił podejście Komisji Europejskiej do dystrybucji pieniędzy w ramach polityki spójności?

Komisja Europejska natychmiast zareagowała na wybuch wojny na Ukrainie i przedstawiła szereg inicjatyw na rzecz uchodźców. W ramach unijnej polityki spójności powstały pakiety CARE oraz FAST-CARE. Zapewniają one pełną elastyczność w zakresie finansowania różnorakich środków wsparcia dla uchodźców w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR), Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS) i Europejskiego Funduszu Pomocy Najbardziej Potrzebującym (FEAD). Każdy z tych funduszy może teraz wspierać projekty, które zwykle byłyby finansowane z drugiego funduszu. Ustalono też nowy koszt jednostkowy na osobę: 100 euro tygodniowo, stosowany przez maksymalnie 13 tygodni, począwszy od dnia przybycia danej osoby do Unii. Ponadto kluczowe znaczenie ma Program Operacyjny Pomoc Żywnościowa 2014-2020, dzięki któremu Caritas oraz miejskie i gminne ośrodki pomocy społecznej zapewniają potrzebną żywność, odzież i podstawową pomoc materialną. Z unijnych funduszy pokryte mogą być wszelkie wydatki poniesione od rozpoczęcia wojny, czyli od 24 lutego 2022 r.

Województwo podkarpackie bezpośrednio graniczy z Ukrainą. Czy wyzwania finansowe z tym związane, w tym przede wszystkim przyjmowanie uchodźców, mają odzwierciedlenie w programie regionalnym?

Fundusze unijne na Podkarpaciu zostały przeznaczone zarówno na pomoc doraźną, udzielaną przez ośrodki wsparcia ekonomii społecznej, które w ramach tzw. mechanizmu zakupów interwencyjnych mogły kupować niezbędne artykuły, jak i na utworzenie mieszkań chronionych dla uchodźców z Ukrainy, edukację dzieci i młodzieży z Ukrainy, ich szkolenia zawodowe, naukę języka, integrację kobiet i młodych ludzi na rynku pracy, opiekę zdrowotną i opiekę nad dziećmi. Powstało również Podkarpackie Centrum Integracji Cudzoziemców w Wojewódzkim Urzędzie Pracy w Rzeszowie, udzielające kompleksowej informacji i wsparcia dla uchodźców. Co ważne, inwestycje ze wspomnianego pakietu CARE i FAST-CARE mogą być realizowane przy 100-procentowym finansowaniu z budżetu UE, bez wkładu własnego. Wariant ten jest niezwykle ważny dla beneficjentów, bo nie muszą się zadłużać. Do tej pory projekty zawsze wymagały średnio co najmniej 15% wkładu własnego. Dzięki nadzwyczajnej stopie dofinansowania Polska, która bardzo wspiera uchodźców z Ukrainy, może w całości i retrospektywnie otrzymać refundację tych wydatków.

Jak długo trwały negocjacje nowego programu Fundusze Europejskie dla Podkarpacia 2021-2027? Które tematy zajęły najwięcej czasu podczas uzgodnień z Komisją Europejską?

Rozmowa o kształcie nowych programów unijnych rozpoczęła się w marcu 2019 r., gdy przyjęte zostały tzw. Zalecenia Rady dla Polski, stanowiące mandat do negocjacji finansowania polityki spójności na lata 2021-2027. W lipcu 2022 r. wynegocjowana została z polskim rządem Umowa Partnerstwa, która jest kompleksową strategią wykorzystania Funduszy Europejskich w Polsce na lata 2021-2027. Wtedy też zaczęły się najintensywniejsze negocjacje z regionami. Na Podkarpaciu najwięcej czasu zajęło uzgodnienie inwestycji w zakresie bardziej ambitnego podejścia do instrumentów finansowych, zrównoważonego transportu, deinstytucjonalizacji, wsparcia dla placówek podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) i ambulatoryjnej opieki zdrowotnej (AOS), a także spraw horyzontalnych, kluczowych dla Unii, czyli zapobieganie wszelkiej dyskryminacji.

Dlaczego w unijnym rozporządzeniu dla polityki spójności na lata 2021-2027 wzmocnione zostały zasady informowania opinii publicznej o projektach finansowanych z funduszy unijnych?

Polityka spójności to największa europejska polityka inwestycyjna, a Polska jest jej największym beneficjentem na lata 2014-2020 i pozostanie nim również w perspektywie 2021-2027. Odgrywa ważną rolę w budowaniu europejskiej tożsamości i jest najbardziej namacalnym wyrazem europejskiej solidarności. W ostatnich latach Komisja Europejska odnotowała bezprecedensowy wzrost rozprzestrzeniania się dezinformacji, który ostatecznie może powodować zagrożenie dla procesów demokratycznych i dóbr publicznych, takich jak zdrowie obywateli Unii, środowisko czy bezpieczeństwo. Tym samym dezinformacja stała się wyzwaniem, któremu należy przeciwdziałać. Dlatego unijne rozporządzenie wprowadza korektę finansową do 3% za brak rzetelnej informacji.

Rozmawiał Andrzej Szoszkiewicz

Sprawdź co w najnowszym wydaniu

Pobierz wersję PDF

Dobry początek to połowa sukcesu

Na jakim etapie jesteśmy po 500 dniach realizacji programu? O tym mówi Wojciech Magnowski, dyrektor Zarządzania RPO w Urzędzie Marszałkowskim.

czytaj więcej

Zawsze gotowi

Bieszczadzkie Wodne Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe oraz Ochotnicza Straż Pożarna w Raniżowie za unijne pieniądze wzbogaci swoje wyposażenie.

czytaj więcej

Koleją do gwiazd

Stacja kolejowa Basznia? A może wieża ciśnień w Tymcach? Sprawdź, co warto zobaczyć podczas wakacji!

czytaj więcej

Wybierz kolej

W styczniu 2021 r. Podkarpackie dołączyło do grona polskich regionów, po których można podróżować koleją aglomeracyjną.

czytaj więcej

Piękny Wschód

Sprawdź, e co możesz zainwestować z programu dostępnego dla województw Polski Wschodniej.

czytaj więcej

Innowatorzy na start!

Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej finansują kolejną edycję programu „Platformy startowe dla nowych pomysłów”.

czytaj więcej

Niezwykły koncert

Ten koncert był jednym z wielu wydarzeń organizowanych w regionie z okazji 20-lecia członkostwa Polski w Unii Europejskiej.

czytaj więcej

Turystyka na Roztoczu

Umowa partnerstwa podpisana przez trzy samorządy sprawi, że nowe atrakcje turystyczne przyciągną turystów i stworzą miejsca pracy.

czytaj więcej

Na ratunek

Gdy w Bieszczadach wybuchł pożar, w walkę z żywiołem zaangażowały się Straż Pożarna, Straż Graniczna i Grupa Bieszczadzkiej GOPR.

czytaj więcej
Skip to content