Od planów do wdrożeń

Na Podkarpacie trafiła rekordowa pula 9,58 mld zł z funduszy unijnych na lata 2021-2027. – Trzy pierwsze lata wdrażania programu Fundusze Europejskie dla Podkarpacia (FEP) to duży sukces – jesteśmy w krajowej czołówce pod względem rozliczania wydatków – mówi Władysław Ortyl, marszałek województwa.

Dłuższe negocjacje na poziomie Unii Europejskiej opóźniły uruchomienie programów na lata 2021-2027. Od początku było więc jasne, że czasu na realizację projektów będzie mniej niż wcześniej. Ponieważ budżet programu regionalnego jest większy od poprzednich, harmonogram jego realizacji stał się bardziej wymagający.

Bez straty euro

W rozmowie opublikowanej w 2023 r. w magazynie „Zobacz Zmiany” dyrektor Departamentu Zarządzania RPO Wojciech Magnowski mówił wprost: „Nie bierzemy pod uwagę utraty choćby jednego euro”. To zdanie dobrze oddaje atmosferę początku perspektywy – zamiast spokojnego rozruchu był szybki start. Szybki, lecz dobrze zaplanowany w każdym szczególe i świetnie skoordynowany. Komitet Monitorujący FEP na bieżąco zatwierdzał kryteria wyboru projektów, dzięki czemu pierwsze nabory ruszyły bez opóźnień. Duże znaczenie miały doświadczenie i wysokie kompetencje zespołów pracujących przy Funduszach Europejskich.

W krajowej awangardzie

Zarząd Województwa narzucił wysokie tempo. Już 28 lutego 2023 r. przyjął harmonogram naborów wniosków. W kolejnych tygodniach pojawiły się następne możliwości wsparcia, m.in. na projekty związane z adaptacją do zmian klimatu. Zainteresowanie wzbudził też nabór na rozwój kwalifikacji i kompetencji kadr zorganizowany przez Wojewódzki Urząd Pracy. Był to najwcześniej ogłoszony w Polsce konkurs finansowany z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus. W efekcie już w pierwszym roku wdrażania FEP nabory objęły ponad połowę alokacji programu, a region znalazł się w granie najszybciej działających w kraju.

Efekty są widoczne

Efekty tego przyspieszenia widać w najświeższych statystykach. Do końca marca 2026 r. ogłoszono 143 nabory o wartości ponad 7,86 mld zł, czyli ponad 80% dostępnego budżetu. Podpisano 1269 umów na kwotę przekraczającą połowę alokacji (5,31 mld zł). Do Komisji Europejskiej zadeklarowano ponad 21% wydatków – to wyraźnie powyżej wymaganego minimum i najwięcej w kraju.

Głównym beneficjentem naszego programu są samorządy. To one skutecznie wykorzystują połowę przydzielonych województwu funduszy. Efekty mieszkańcy widzą każdego dnia – drogi, szkoły, żłobki czy oczyszczalnie ścieków. Równolegle region wzmacnia potencjał gospodarczy. Dzięki bezzwrotnym dotacjom mikro-, mali i średni przedsiębiorcy podnoszą swoją konkurencyjność, realizując projekty badawczo-rozwojowe.

Nowe wyzwania

Zgodnie z nowymi wymaganiami Województwo Podkarpackie rozszerzyło program regionalny o dodatkowe priorytety związane z bezpieczeństwem. – W ramach zmiany programu przeznaczamy ponad 12% środków na cele związane z obronnością i bezpieczeństwem.  Ze względu na sytuację geopolityczną jest to obecnie konieczność – podkreśla marszałek Władysław Ortyl. Część pieniędzy trafi także na rozwój umiejętności i podnoszenie kwalifikacji w zakresie reagowania na sytuacje kryzysowe. Zmiany te czekają na zatwierdzenie przez KE.

Wymagający finał

Dobre wyniki realizacji FEP napawają optymizmem. W 2030 r., czyli w ostatnim etapie wdrażania, do rozliczenia pozostanie około jednej trzeciej całej alokacji – więcej niż w końcówce poprzedniej perspektywy. To będzie intensywny czas zarówno dla zarządzającego programem Urzędu Marszałkowskiego, jak i beneficjentów. Dotychczasowe doświadczenia pokazują jednak, że Podkarpackie potrafi szybko przechodzić od planów do wdrożeń. Wszystko po to, by skutecznie wykorzystać Fundusze Europejskie na rozwój regionu.

Andrzej Szoszkiewicz