Po pierwsze: zdrowie pacjenta

Dostępność, diagnostyka i profilaktyka – to trzy filary, na których opiera się polityka zdrowotna regionu. Jakie projekty już ruszyły, a co czeka Podkarpacie w najbliższych latach? Rozmawiamy z Mariolą Zajdel-Ostrowską, dyrektor Departamentu Ochrony Zdrowia i Polityki Społecznej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podkarpackiego

Ostatnie lata przyniosły duże zmiany w ochronie zdrowia – zarówno technologiczne, jak i organizacyjne. Jak na tym tle widać rolę Funduszy Europejskich w regionie?

Ochrona zdrowia zmienia się dziś bardzo szybko cyfryzacja, telemedycyna i nowoczesna diagnostyka oraz robotyka stają się standardem, który wpływa na funkcjonowanie całego systemu. W naszym regionie widać te zmiany wyjątkowo wyraźnie, bo to właśnie Fundusze Europejskie pozwoliły wdrażać wiele kluczowych rozwiązań. Publiczne placówki, zwłaszcza szpitale, działają w trudnych warunkach finansowych i bez wsparcia Unii Europejskiej nie udałoby się zrealizować wielu inwestycji, które dziś realnie poprawiają jakość opieki.

Dlatego mogę powiedzieć wprost: Fundusze Europejskie od lat są jednym z filarów rozwoju ochrony zdrowia w regionie. To dzięki nim możliwe jest tempo zmian, za którym nadążamy, a mieszkańcy zyskują dostęp do nowoczesnych i różnorodnych usług zdrowotnych. Trzeba w tym miejscu dodać, że Zarząd Województwa zadeklarował priorytetowe traktowanie projektów z zakresu ochrony zdrowia przy zapewnianiu wkładu własnego. Takie podejście pozwala utrzymać tempo inwestycji mimo zmieniających się zasad finansowania.

Poprzednia perspektywa finansowa przyniosła wiele projektów modernizacyjnych w szpitalach i przychodniach. Jakie są główne różnice między tamtym okresem a obecną perspektywą – jeśli chodzi o priorytety, skalę wsparcia i typy działań?

Różnic jest naprawdę wiele, zwłaszcza jeśli spojrzymy na inwestycje infrastrukturalne. Nadal obowiązuje ścisły system uzgodnień z Komitetem Sterującym Ministerstwa Zdrowia. to on określa rekomendacje dla poszczególnych obszarów działań, a województwa przygotowują Plany działań zgodne z mapami potrzeb zdrowotnych oraz Planem transformacji. W poprzedniej perspektywie uzgodniono 19 takich Planów. Zrealizowano sześć projektów pozakonkursowych dla szpitali wojewódzkich oraz konkurs, który pozwolił wielu szpitalom powiatowym zmodernizować m.in. bloki operacyjne – była to wówczas jedna z najpilniejszych potrzeb zgłaszanych przez szpitale, dla których organem prowadzącym byli starostowie.

W obecnej perspektywie nastąpiła jednak zasadnicza zmiana: nie można już finansować klasycznie pojmowanej infrastruktury szpitalnej tj. oddziałów szpitalnych. Akcent przesunął się na świadczenia dostępne w ramach POZ, czyli bliżej pacjenta, oraz krótkie formy pobytu oparte głównie na diagnostyce lub leczeniu zabiegowym. Dlatego środki kierowane są dziś na rozwój Ambulatoryjnej Opieki Specjalistycznej (AOS), szpitalnej opieki jednego dnia, nowoczesnych pracowni diagnostycznych oraz usług świadczonych w środowisku i w domu pacjenta w ramach ich deinstytucjonalizacji.

Łączna alokacja na ochronę zdrowia wynosi 483 mln zł – 158 mln zł z EFS+ i 325 mln zł z EFRR. Ale najważniejszą zmianą jest nowe podejście do systemu: większy nacisk na profilaktykę i promocję zdrowia, opiekę koordynowaną, wczesne reagowanie i monitorowanie pacjenta. Mając na uwadze wyzwania demograficzne w zakresie starzejącego się społeczeństwa, oferta zarówno dziennej, jak stacjonarnej opieki ma być bardziej dostępna i elastyczna.

Jakie konkursy w obszarze zdrowia już zostały ogłoszone w ramach programu regionalnego, a które są planowane w najbliższym czasie? Na jakie potrzeby mają odpowiadać?

Fundusze Europejskie mają przede wszystkim poprawiać dostęp do świadczeń, skracać kolejki i unowocześniać diagnostykę. Chodzi o to, by mieszkańcy mogli korzystać z potrzebnych usług szybciej i bliżej domu.

Jedną z kluczowych inwestycji w tej perspektywie jest budowa Podkarpackiego Centrum Medycyny Dziecięcej. Nasz region jako jedyny w Polsce nie ma szpitala dziecięcego, a opiekę nad najmłodszymi zapewniają dziś oddziały Klinicznego Szpitala Wojewódzkiego nr 2 w Rzeszowie, które nie są w stanie zaspokoić rosnących potrzeb. W czerwcu br. ogłoszono nabór na projekt dotyczący powstania centrum, a wniosek szpitala jest w trakcie oceny. Inwestycja obejmuje m.in. poradnie specjalistyczne, opiekę jednego dnia i nowoczesne pracownie diagnostyczne. Całość ma kosztować 778 mln zł, z czego znacząca część zostanie pokryta z budżetu województwa.

Realizacja centrum wymaga również przeniesienia lądowiska dla helikopterów ratunkowych, które obecnie znajduje się na terenie planowanej inwestycji. Właśnie powstaje nowe lądowisko wraz z parkingiem wielopoziomowym – projekt o wartości 79 mln zł, finansowany z budżetu województwa i środków budżetu państwa. Zakończenie prac planowane jest w 2026 r.

Równolegle przygotowywany jest projekt dotyczący diagnozy i terapii dzieci z tzw. spektrum płodowych zaburzeń alkoholowych (FASD), czyli trudności wynikających z narażenia na alkohol w okresie ciąży. Powstanie Regionalny Punkt Diagnozy i Terapii, który będzie zajmował się oceną stanu dzieci, prowadzeniem terapii, wsparciem dla rodzin oraz edukacją specjalistów – m.in. nauczycieli, pedagogów i psychologów. Projekt zrealizuje Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej.

W najbliższym czasie uruchomione zostaną również konkursy dotyczące rozwoju usług świadczonych w środowisku – m.in. opieki długoterminowej w domu pacjenta, rehabilitacji oraz wsparcia opiekunów osób niesamodzielnych. Planowane są także działania ukierunkowane na zdrowie pracowników, w tym rehabilitację ułatwiającą powrót do pracy i eliminowanie czynników ryzyka w miejscu pracy.

Trwają także przygotowania do naboru na rozwój infrastruktury krótkich pobytów i diagnostyki – przede wszystkim nowoczesnych poradni oraz oddziałów opieki jednego dnia. Konkurs ma zostać ogłoszony w drugiej połowie 2026 r., a maksymalna wartość jednego projektu wyniesie 5 mln zł.

Jakie efekty – w dłuższej perspektywie – może przynieść realizacja projektów zdrowotnych finansowanych z Funduszy Europejskich? W jaki sposób wpływa to na jakość życia mieszkańców?

Efekty takich inwestycji wykraczają daleko poza modernizację budynków i zakup sprzętu. Nowoczesne zaplecze diagnostyczne oznacza szybsze i dokładniejsze rozpoznawanie chorób, a większa dostępność specjalistów przekłada się na skuteczniejsze leczenie i mniej powikłań. To z kolei daje mieszkańcom większą szansę na dłuższe zachowanie aktywności zawodowej i społecznej.

Region ma rozproszoną strukturę zaludnienia, dlatego Fundusze Europejskie odgrywają ogromną rolę w wyrównywaniu dostępu do usług medycznych. W tej perspektywie jeszcze mocniej stawiamy na opiekę blisko domu pacjenta – zarówno w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej, jak i w usługach długoterminowych.

Największa inwestycja tej perspektywy – Centrum Medycyny Dziecięcej – to projekt, który będzie miał wpływ na całe pokolenia młodych mieszkańców. To inwestycja nie tylko w infrastrukturę, ale przede wszystkim w zdrowie, bezpieczeństwo i przyszłość regionu.

Rozmawiał Andrzej Szoszkiewicz