Kompetencje przyszłości

Szkolnictwo zawodowe, robotyka i programowanie, korzystanie z metody STEAM, ale też wsparcie nauczycieli, doradztwo zawodowe i stypendia dla uczniów. O tym, jak Fundusze Europejskie pomagają szkołom „dogonić jutro”, opowiada Katarzyna Kuczmenda, zastępca dyrektora Departamentu Edukacji, Nauki i Sportu w Urzędzie Marszałkowskim Województwa Podkarpackiego.

Edukacja musi nadążać za zmianami technologicznymi i rynkiem pracy. Czy Fundusze Europejskie pomagają szkołom „dogonić przyszłość”?

Tak, i to w bardzo konkretny sposób. Fundusze Europejskie od ponad 20 lat wspierają edukację na Podkarpaciu – zarówno w zakresie infrastruktury, jak i rozwoju umiejętności uczniów i nauczycieli. W pierwszych latach członkostwa Polski w Unii Europejskiej, istotnym elementem była modernizacja i wyposażenie szkół. Dziś standard pracowni dydaktycznych jest znacznie wyższy. Większość z nich dysponuje nowoczesnymi pomocami naukowymi. Warsztaty w szkołach zawodowych, które od lat 80. XX w. niemal się nie zmieniały, przeszły w ostatnich dwóch dekadach rewolucję. Zatem teraz akcent został przesunięty z inwestowania w „mury” na tworzenie nowoczesnych programów nauczania oraz rozwój kompetencji.

Jakie są najważniejsze priorytety w obecnej perspektywie unijnej?

Fundusze strukturalne, a przede wszystkim EFS+, koncentrują się dziś na czterech obszarach edukacji: przedszkolach, szkolnictwie ogólnym i zawodowym oraz kształceniu dorosłych. W szkolnictwie zawodowym nadal unowocześniane są warsztaty – tak aby ich wyposażanie odpowiadało standardom obowiązującym we współczesnych firmach i aby uczniowie mogli się uczyć w środowisku nowoczesnych technologii. Duży nacisk kładziony jest jednak równocześnie na działania „miękkie” – doskonalenie nauczycieli, doradztwo zawodowe, współpracę szkół z biznesem, a także staże dla uczniów u pracodawców. Edukacja powinna być bliżej rzeczywistości rynkowej i nadążać za tym, jak zmieniają się przedsiębiorstwa i świat. W ostatnim czasie udało się wzmocnić rolę szkół zawodowych – tam trafia już ponad połowa uczniów kończących edukację na poziomie podstawowym.

Czy w szkolnictwie widać próby nadążania za zmieniającymi się potrzebami?

Zdecydowanie tak. Dziś w edukacji największe znaczenie mają projekty rozwijające kompetencje przyszłości – są to m.in. umiejętności cyfrowe i techniczne, ale również praca zespołowa, kreatywność, przedsiębiorczość i gotowość do uczenia się przez doświadczenie. Sztandarowym przykładem jest realizowany przez Samorząd Województwa Podkarpackiego wieloletni projekt „RaP STEAM – robotyka i programowanie w szkołach podstawowych województwa podkarpackiego”. Obejmuje on 771 szkół podstawowych (to ok. 80 proc. tych placówek w województwie). Jego wartość wynosi 133 mln zł. W ramach projektu szkoły zaczną w innowacyjny sposób prowadzić zajęcia z robotyki i programowania, korzystając z opracowanych scenariuszy lekcji i nowoczesnej platformy edukacyjnej. Teraz nauczyciele przechodzą intensywne szkolenia. Ważnym elementem tego projektu jest oczywiście doposażenie szkół w zestawy do robotyki i programowania, ale o wiele ważniejsze jest dla nas to, do czego one posłużą – pozwolą uczniom zdobywać wspomniane kompetencje.

Projekt „RaP STEAM” jest realizowany przez Podkarpacki Zespół Placówek Wojewódzkich w Rzeszowie w partnerstwie z Politechniką Rzeszowską im. Ignacego Łukasiewicza, Podkarpackim Centrum Nauki „Łukasiewicz” oraz Gminą Grodzisko Dolne – znaną z sukcesów w nauczaniu robotyki. To przykład idealnej współpracy nauki, samorządu i edukacji.

Jednym z najpopularniejszych unijnych programów edukacyjnych jest Erasmus+. Korzystają z niego nie tylko uczniowie, ale też kadra szkolna.

Erasmus+ to nie tylko wyjazdy uczniów szkół na zagraniczne staże – np. do znanych restauracji czy firm technologicznych, ale również wymiana doświadczeń nauczycieli i dyrektorów szkół. Dzięki temu poznają oni nowe metody nauczania, inspirują się rozwiązaniami z innych krajów i przekazują tę wiedzę dalej, lokalnie. Z programu korzysta także nasz Podkarpacki Zespół Placówek Wojewódzkich, który wysyła swoich nauczycieli-konsultantów na szkolenia i wizyty studyjne.

Czy coś nowego pozwolił wnieść do edukacji Krajowy Plan Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO)?

KPO finansuje jeden z najbardziej nowatorskich w skali kraju projektów w obszarze szkolnictwa zawodowego – Branżowe Centra Umiejętności (BCU). W całej Polsce ma powstać ponad 120 takich centrów; ponad 50 z nich już prowadzi kształcenie. W naszym województwie BCU będą działać w branżach takich jak: przemysł lotniczy (Mielec i Krosno), elektronika (Jarosław), górnictwo naftowe i gazownictwo (Krosno), technika weterynaryjna (Trzciana), energetyka (Nisko) czy pomoc społeczna (Przemyśl). BCU w Przemyślu już działa przy Medyczno-Społecznym Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego – jest to nasza jednostka wojewódzka.

W BCU szkolą się nie tylko uczniowie, ale przede wszystkim nauczyciele przedmiotów zawodowych. Dzięki temu podnoszą oni swoje kwalifikacje, poznają nowe technologie i uczą się, jak skutecznie wdrażać nowoczesne metody kształcenia praktycznego. To inwestycja w jakość całego systemu szkolnictwa zawodowego.

Jak Fundusze Europejskie pomagają wyrównywać szanse edukacyjne między miastem a wsią?

Od początku polskiego członkostwa w Unii Europejskiej realizujemy programy stypendialne dla uczniów podkarpackich szkół. W bieżącej perspektywie 2021-2027 wsparcie otrzymują uczniowie liceów, techników i szkół branżowych oraz – po raz pierwszy – uczniowie podstawówek. Wszystkie te programy mają wspólny cel: wyrównywanie szans uczniów w trudniejszej sytuacji społeczno-ekonomicznej, m.in. z obszarów wiejskich, rodzin wielodzietnych, o niższych dochodach – lub uczniów z niepełnosprawnościami. Dotychczas projekty stypendialne były związane z osiągnięciami edukacyjnymi, ale w obecnej perspektywie wprowadziliśmy nowy rodzaj wsparcia dla uczniów szkół podstawowych, gdzie kryterium naboru wniosków są osiągnięcia sportowe. Zrobiliśmy to w odpowiedzi na rosnące problemy emocjonalne i związane ze sprawnością fizyczną młodzieży po pandemii. Stypendia wynoszą 5 tys. zł dla uczniów szkół podstawowych i 6 tys. zł dla uczniów szkół średnich. Co roku przyznajemy ok. 1500 stypendiów finansowanych z funduszy unijnych.

Jakie jest największe wyzwanie dla edukacji na Podkarpaciu?

To wyzwanie nie tylko dla naszego regionu, ale dla całego kraju: utrzymanie dynamiki zmian i dostosowanie edukacji do rzeczywistości, w której młodzież wzrasta. Edukacja musi być angażująca, elastyczna i inspirująca – taka, która nie tylko pozwala zdobywać wiedzę, ale też uczy, jak odpowiedzialnie i bezpiecznie korzystać z dostępnych źródeł wiedzy.

 Rozmawiał Jerzy Gontarz