Współpraca w obliczu zmian klimatu

Zmiany klimatyczne, takie jak susze, fale upałów, gwałtowne opady i spadek bioróżnorodności, stają się coraz większym wyzwaniem. Regiony górskie, w tym Podkarpacie, muszą się przystosować do nowych warunków atmosferycznych. Samorządy szukają skutecznych rozwiązań, a jednym z narzędzi jest udział w międzynarodowym projekcie MountResilience.

Podkarpacie w europejskiej sieci

Urząd Marszałkowski Województwa Podkarpackiego wraz z Podkarpackim Centrum Innowacji (PCI) uczestniczy w międzynarodowym projekcie MountResilience. Jego głównym celem jest pomoc mieszkańcom górskich regionów w dostosowaniu się do skutków zmian klimatu.

MountResilience skupia 47 partnerów z 9 państw, na których terenie występują największe europejskie pasma górskie. – W górach zmiany klimatu postępują szybciej i są bardziej odczuwalne. Właśnie dlatego projekt obejmuje regiony górskie – aby znaleźć rozwiązania dostosowane do ich specyfiki – podkreśla Marcin Dygoń, koordynator projektu w PCI. – Uczestniczymy w opracowywaniu rozwiązań, które pomogą chronić przyrodę i poprawią jakość życia mieszkańców – dodaje.

Klimatyczne innowacje

W projekcie wyróżniono dwie grupy partnerów. Pierwsza z nich opracowuje i testuje rozwiązania odpowiadające na konkretne problemy klimatyczne. Przykłady ich działań są mocno osadzone w lokalnych realiach, a rozwiązania oparte na badaniach naukowych. W Rumunii, w regionie Râu Sadului, celem jest ochrona bioróżnorodności łąk wysokogórskich, które wyjaławiają się i zarastają gatunkami wcześniej tam niewystępującymi. Zmienia się skład roślin, czego skutkiem jest mniejsza kaloryczność paszy. Rozwiązaniem stało się wykorzystanie dronów i specjalnych pojazdów do mapowania łąk. – Dzięki zdjęciom z dronów można określić procentowy udział poszczególnych gatunków roślin i porównać te dane z wcześniejszymi okresami – opisuje Dygoń.

W Piemoncie, w północnych Włoszech, skupiono się na gospodarce wodnej w rolnictwie. Tamtejsi partnerzy opracowali model komputerowy, który integruje dane satelitarne, meteorologiczne i hydrologiczne. Pozwala on przewidzieć, kiedy w kanale pojawi się określony poziom wody, tak aby można było otworzyć zastawki i nawodnić pola.

W szwajcarskim regionie Valais priorytetem jest monitoring jakości wód pochodzących z topniejących lodowców. Zainstalowano tam kilkadziesiąt czujników, które w czasie rzeczywistym zbierają dane o parametrach wody. System ten pomaga m.in. w decydowaniu o jej wykorzystaniu do nawadniania upraw, a także w ocenie wpływu zmian klimatu na zasoby wodne.

Adaptacja w praktyce

Druga grupa partnerów implementuje rozwiązania, które zostały wcześniej zweryfikowane przez pierwszą grupę. Podkarpacie znalazło się właśnie w tej roli. –Jesteśmy w projekcie od etapu diagnozy problemów, poprzez wdrożenia, co pozwala nam analizować działania innych, testować narzędzia i przygotować się do wyboru najlepszych rozwiązań dla naszego regionu – tłumaczy koordynator projektu z PCI.

Priorytetem dla nas będą działania związane z gospodarowaniem wodą – od retencji i ochrony przed powodziami po rolnictwo odporne na susze i tworzenie zielonych przestrzeni w miastach. Szczególne zainteresowanie budzą szwajcarskie systemy czujników jakości wody i włoskie modele prognozowania przepływów w kanałach.

– Chcemy te doświadczenia przełożyć na lokalne warunki, np. monitorowanie poziomu rzek i czystości wody w czasie rzeczywistym – mówi koordynator. W Polsce dane dotyczące wody są gromadzone przez różne instytucje, a w konsekwencji rozproszone. Spójny system ułatwiłby zarządzanie nimi, skuteczne ich wykorzystanie i poprawił bezpieczeństwo powodziowe.

Od międzynarodowych badań do lokalnych planów

Jedną z głównych barier, z jaką zderzają się uczestnicy projektu, jest niska świadomość społeczna dotycząca zmian klimatu i sposobów adaptacji do nowych warunków. Dlatego cennym elementem jest planowana współpraca z 44 gminami województwa, na których terenie znajdują się obszary położone powyżej 500 m n.p.m. – Chcemy do nich dotrzeć, opowiedzieć o projekcie i zachęcić do wykorzystania wypracowanych rozwiązań. Za konkretne inwestycje odpowiadają samorządy, ale my możemy je zainspirować i wesprzeć – tłumaczy Marcin Dygoń. Wnioski i narzędzia wypracowane w projekcie mogą ukierunkować zapisy, a w konsekwencji wykorzystanie funduszy unijnych na najbardziej potrzebne działania.

Barbara Kozłowska